«Οι ηρωίδες μου έχουν αποφασίσει να δώσουν χώρο και χρόνο σε αυτήν την ψιθυριστή φωνή που οι περισσότεροι κάνουμε ότι δεν την ακούμε». Με το νέο της βιβλίο, με τίτλο «Όταν η Άλφα συνάντησε τον Έψιλον», η Λίτσα Τότσκα βάζει τη γυναίκα στο επίκεντρο, πλέκοντας ιστορίες που κινούνται ανάμεσα στη χαρά και την απόγνωση, στον έρωτα και την προσωπική απελευθέρωση. Μέσα από διαφορετικές εποχές και τόπους οι ηρωίδες της αναμετρώνται με τις επιθυμίες, τις απώλειες και τις προκλήσεις τους, βρίσκοντας τη δύναμη να προχωρήσουν.
Με γραφή ζωντανή και ανθρώπινη, η Λίτσα Τότσκα αποκαλύπτει πώς οι εμπειρίες, οι μνήμες και τα συναισθήματα διαμορφώνουν την ταυτότητα κάθε γυναίκας.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗ ΦΙΛΙΠΠΑ ΒΛΑΣΤΟΥ
–Ένα βιβλίο με τη γυναίκα σε πρώτο πλάνο. Τι σας ώθησε να επιλέξετε ως κεντρικό άξονα γυναικείες ιστορίες;
Η επιθυμία και η πρόθεσή μου ήταν να μιλήσω για τη ζωή, τα αδιέξοδα και τα διλήμματά της. Είναι η γυναικεία ματιά -με την οποία αισθάνομαι πιο οικεία- σε έναν κόσμο σύνθετο και συχνά παράλογο, που μας φιλοδωρεί εμπειρίες οι οποίες μας γεννούν το αίσθημα του ανικανοποίητου που συχνά μετασχηματίζεται σε άφατη λύπη γιατί αλλιώς τα ονειρευτήκαμε και με άλλα αναγκαστήκαμε να παλέψουμε. Οι ηρωίδες μου αναμετρώνται με τα θέλω τους και φυσικά πληρώνουν το κόστος των επιλογών τους. Ο έρωτας παίζει μαζί τους τα δικά του παιχνίδια. Γυναίκες ερωτευμένες, χωρισμένες, παγιδευμένες σε σχέσεις ή μόνες, κινούνται ανάμεσα στη χαρά και στην απόγνωση, στην ομορφιά και στη φθορά αποζητώντας τη δύναμη να κάνουν μία νέα αρχή όχι γιατί έσβησαν μονοκοντυλιά όσα έζησαν αλλά γιατί έχουν συμφιλιωθεί με τις εμπειρίες τους· δεν επιτρέπουν στις αναμνήσεις να τις κρατούν αλυσοδεμένες. Το σύνθημά τους είναι…φυγή προς τα εμπρός.
–Οι ηρωίδες τοποθετούνται σε διαφορετικές εποχές. Τι θέλατε να αναδείξετε μέσα από αυτή τη χρονική διασπορά;
Μου αρέσουν τα ταξίδια στον χρόνο. Με γοητεύει το να αναπλάθω εποχές και να προσπαθώ να αφουγκραστώ τις σκέψεις, τις αγωνίες, τις ελπίδες και τους φόβους ανδρών και γυναικών που έζησαν σε άλλες εποχές· πολύ περισσότερο γυναικών που άνθισαν σε εδάφη άγονα και αντιπάλεψαν με αντίξοες κοινωνικές συνθήκες που επιχείρησαν να στραγγαλίσουν την ψυχή τους. Κάποιες από τις γυναίκες μου ζουν και ανασαίνουν στη Σμύρνη, στην Κωνσταντινούπολη ή στην επαναστατημένη Ελλάδα. Ωστόσο, αν επιχειρήσεις να τις τοποθετήσεις στο σήμερα θα διαπιστώσεις ότι όσα βιώνουν και νιώθουν αφορούν κι εμάς. Καμία ιστορία δεν είναι ξένη. Μέσα από εκείνες μαθαίνουμε κάτι περισσότερο για εμάς.
–Υπάρχει κάποια ηρωίδα με την οποία νιώσατε πιο κοντά ή ταυτιστήκατε περισσότερο;
Όλες κουβαλούν κομμάτια και της δικής μου ψυχής. Όταν πλάθεις έναν χαρακτήρα όλο και κάποια συνθήκη που σε σφράγισε θα κάνει απροειδοποίητα την εμφάνισή της μέσα από κάποια φράση ή σκηνή της ζωής των ηρώων σου. Υπάρχουν βέβαια και φορές που οι ήρωες σε τραβούν από το… μανίκι σε άλλες διαδρομές από αυτές που προγραμμάτισες ν’ ακολουθήσεις. Όμως, έτσι δεν είναι και η ίδια η ζωή; Απρόβλεπτη και συχνά ανατρεπτική!
–Ποια ιστορία σας δυσκόλεψε περισσότερο να γράψετε και γιατί;
Τίποτα δεν προκύπτει αβίαστα! Από τη στιγμή που μία ιστορία γεννιέται στο μυαλό μου μέχρι να πάρει την οριστική της μορφή, μεσολαβεί μία περίοδος… διαλόγου με τα πρόσωπα που την πλαισιώνουν · αν και μου συστήθηκαν δεν είναι βέβαιο ότι θα μου εξομολογηθούν όλα τους τα μυστικά. Πρέπει να δείξω αφοσίωση και να τους αφιερώσεις χρόνο για να μου κάνουν το χατίρι. Αυτά όσον αφορά στην έμπνευση και στην υλοποίηση μιας ιστορίας. Σε πρακτικό επίπεδο, οι ιστορίες που εκτυλίσσονται σε άλλες εποχές, απαιτούν μακράς διαρκείας έρευνα προκειμένου να αποδώσω σωστά τα περιβάλλοντα αλλά και την ψυχολογία των ηρώων μου.
–Πόσο απαιτητικό ήταν να αποδώσετε τόσο διαφορετικές ψυχολογίες και βιώματα;
Θα απαντήσω με μία ερώτηση. Πόσο απαιτητικές είναι οι μάσκες που φοράμε καθημερινά; Από τα μαύρα γυαλιά ηλίου με τα οποία κρύβουμε το βλέμμα μας – άρα και τις προθέσεις μας- μέχρι τον ναζιάρικο η επιτακτικό τρόπο με τον οποίο κάτι θα ζητήσουμε. Μάσκες δεν φοράμε μόνο όταν θέλουμε να εξαπατήσουμε κάποιον, όλη μας η ζωή είναι παράσταση ρόλων που φορέσαμε από παιδιά: άλλοι δυνατοί και συνεπείς, άλλοι ευαίσθητοι, γκαφατζήδες ή «άτυχοι». Φυσικά δεν έχουμε μόνον ένα ρόλο. Μερικούς τους παίζουμε ταυτόχρονα γιατί είμαστε και πολύπλευρα ταλέντα! Από παιδιά μάθαμε να κρύβουμε αυτό που πραγματικά είμαστε και να κάνουμε το καλύτερο για να κερδίσουμε την αποδοχή και την αγάπη όσων θεωρούμε ότι είναι σημαντικοί για εμάς. Την αγάπη αποζητούν και οι ηρωίδες μου αλλά κουράστηκαν να φορούν μάσκες και προσωπεία· θέλουν να έχουν το δικαίωμα να είναι ο εαυτός τους, χωρίς ρόλους που θα τις κάνουν αρεστές. Μου δίνει χαρά να γράφω γι’ αυτήν την ανάγκη που δονεί το κέντρο της ύπαρξής μας, όσες μάσκες και προσωπεία κι αν φορέσαμε ή μας… φόρεσαν οι προσδοκίες της κοινωνίας.
–Στο βιβλίο ο έρωτας εμφανίζεται ως «βάλσαμο και δηλητήριο». Στη δική σας ματιά, τελικά ποια πλευρά υπερισχύει;
Ο έρωτας είναι συνάμα βάλσαμο και δηλητήριο γιατί η φύση του είναι επαναστατική. Όταν μπεις στο… πεδίο της μάχης θα γνωρίσεις και «νίκες» και «ήττες». Χρησιμοποίησα εισαγωγικά και για τις δύο λέξεις γιατί όσο περνούν τα χρόνια δυσκολεύομαι να διακρίνω «νικητές» και «ηττημένους» στη μάχη του έρωτα. Ποιος είναι πραγματικά κερδισμένος; Ν’ αποφύγεις να γίνεις παρανάλωμα ή να τολμήσεις να νιώσεις κι ας καείς; Υπάρχουν βέβαια και οι τυχεροί που γεύθηκαν την μετεξέλιξη του έρωτα · την αγάπη που σε ολοκληρώνει και γίνεται καύσιμο ζωής και δημιουργίας.
–Οι ηρωίδες σας υποφέρουν, αλλά έχουν τη δύναμη να συνεχίζουν. Είναι μια υπενθύμιση για τις δυνάμεις που κρύβει μέσα της κάθε γυναίκα, αλλά η κοινωνία κάνει το παν για να το ξεχνά;
Οι ηρωίδες μου έχουν αποφασίσει να δώσουν χώρο και χρόνο σε αυτήν την ψιθυριστή φωνή που οι περισσότεροι κάνουμε ότι δεν την ακούμε. Γιατί στο βάθος ξέρουμε την αλήθεια. Αυτή η φωνούλα, που εμφανίζεται όταν κάτι «κλωτσά» μέσα μας, κάνει όνειρα και είναι ο πιο αυθεντικός μας εαυτός.
–Αν μπορούσατε να διαλέξετε μία μόνο φράση που συνοψίζει το βιβλίο, ποια θα ήταν;
«Έχει η ζωή γυρίσματα»- όπως είναι και ο τίτλος της ραδιοφωνικής μου εκπομπής- αλλά αυτό δεν μας πτοεί!
–Η δημοσιογραφική σας ιδιότητα επηρέασε τον τρόπο γραφής σας; Σας βοήθησε ή σας περιόρισε;
Δεν θα κουραστώ να επαναλαμβάνω ότι η δημοσιογραφία είναι ο ιδανικός τρόπος για να αποδελτιώσεις τη ζωή. Έρχεσαι σε επαφή με τόσο διαφορετικούς ανθρώπους και ιδιοσυγκρασίες. Κι αν έχεις τα μάτια και τα αυτιά σου ανοικτά, όλο και έχεις να κερδίσεις από τη διαφορετική ματιά των ανθρώπων πάνω στη ζωή. Τα τελευταία χρόνια, στη ραδιοφωνική εκπομπή μου τα πρωινά του Σαββατοκύριακου στο Δεύτερο Πρόγραμμα της ΕΡΤ μοιράζομαι σκέψεις με τους ακροατές -τηλεφωνικά, στα social media ή με μηνύματα – και αυτή είναι μία εμπειρία η οποία νιώθω ότι πλούτισε τη σκέψη μου. Η δημοσιογραφία σε καμία περίπτωση δεν με περιόρισε· αντίθετα μου άνοιξε δρόμους. Η καθημερινή μάχη με το πληκτρολόγιο, επιτρέπει μέσα από τον διαρκή πειραματισμό ν’ ανακαλύψεις το προσωπικό σου ύφος και τον τρόπο που θέλεις να διατυπώνεις τη σκέψη σου.
–Τι σας ωθεί γενικότερα στη συγγραφή; Είναι ανάγκη έκφρασης, ανάγκη κατανόησης ή ανάγκη επικοινωνίας;
Καθένα ξεχωριστά όπως εύστοχα τα παραθέσατε αλλά και όλα μαζί. Να κατανοήσω σκέψεις και συμπεριφορές, να μιλήσω για όσα θεωρώ σημαντικά και να επικοινωνήσω τις σκέψεις μου με την ελπίδα να ανοίξει ένας διάλογος μέσα από τον οποίο θα μάθουμε κάτι περισσότερο για τον εαυτό μας. Η ζωή δεν είναι… πίνακας κατάταξης. Είναι ένα μωσαϊκό από μικρές χαρές, ήσυχες στιγμές, συνδέσεις, ουσιαστικές συζητήσεις, περιπάτους ηρεμίας και μικρές πράξεις καλοσύνης· και επιτέλους τέρμα οι ενοχές όταν νιώθουμε την ανάγκη να ξεκουραστούμε.
