Τη δυνατότητα να γνωρίσουν ένα μοναδικό μνημείο, το οποίο οι περισσότεροι αναγνωρίζουν μέσω των μέσων ενημέρωσης ως χώρο τέλεσης επιμνημόσυνων δεήσεων και πάνδημο προσκύνημα σορών επιφανών Ελλήνων, της πολιτικής, των τεχνών και των γραμμάτων, αλλά λίγοι γνωρίζουν την τόσο σημαντική ιστορική του αξία, έχουν οι Θεσσαλονικείς και οι επισκέπτες της πόλης.
Η γνωριμία αυτή επιτυχγάνεται μέσα από το εικαστικό έργο της Νόρας Όκκα που παρουσειάζει το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού με την έκθεση με τίτλο «SPOLIA: 22 ΜΕΤΑΓΡΑΦΕΣ ΤΩΝ ΛΙΘΩΝ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΘΗΝΩΝ». Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν στο χώρο εκθέσεων, αίθουσα «Κυριάκος Κρόκος» την Τετάρτη 22 Ιουλίου 2026 στις 19.30 με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.
Ο Ι. Ναός βρίσκεται ακριβώς δίπλα στη σύγχρονη Μητρόπολη και είναι αφιερωμένος στην Παναγία Γοργοεπήκοο (βυζαντινή προσωνυμία της Θεοτόκου που περιγράφει την ιδιότητά Της να ακούει γρήγορα και να ανταποκρίνεται άμεσα στις προσευχές και στις παρακλήσεις των πιστών και τον Άγιο Ελευθέριο (προστάτη των εγκύων γυναικών, των λεχώνων και γενικότερα όσων αντιμετωπίζουν δυσκολίες στον τοκετό, καθώς η πίστη συνδέει το όνομά του με την «καλή λευτεριά» από τις οδύνες του τοκετού). Κατασκευάστηκε στο τέλος του 12ου αιώνα, στα ερείπια ενός αρχαίου ναού που ήταν αφιερωμένος στην Ειλειθυία, την αρχαία θεότητα που προστάτευε τις εγκυμονούσες. Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη τον Ιερό Ναό έκτισε ο λόγιος και Μητροπολίτης Αθηνών Μιχαήλ Χωνιάτης, ο οποίος ως φορέας της κλασσικής παιδείας αγαπούσε ιδιαίτερα το αρχαίο παρελθόν της πόλης.
Οι τοίχοι του ναού είναι εξ ολοκλήρου κατασκευασμένοι από μεγάλους μαρμάρινους ακόσμητους λίθους και ανάγλυφα, που προέρχονται από αρχαία ελληνικά, ρωμαϊκά και πρώιμα βυζαντινά μνημεία, ενώ δεν έχουν χρησιμοποιηθεί πουθενά πλίνθοι. Ως το ύψος των παραθύρων, είναι υπενδεδυμένοι με ακόσμητες μαρμάρινες πλάκες ενώ τα ενενήντα συνολικά ανάγλυφα, έχουν τοποθετηθεί στο ανώτερο τμήμα των τοίχων, δημιουργώντας ένα μοναδικό για βυζαντινή εκκλησία διακοσμητικό αποτέλεσμα. Ο τρούλος είναι το μόνο μέρος του ναού, οικοδομημένο με την τυπική πλινθοπερίκλειστη τοιχοδομία.
Η χρήση μαρμάρινων ανάγλυφων από αρχαίους ναούς μαρτυρεί ότι μια μορφωμένη ελίτ της εποχής των Μακεδόνων και των Κομνηνών η οποία αισθανόταν και εκτιμούσε τις αισθητικές αξίες του αρχαίου κόσμου. Για τους πολλούς οι αρχαιότητες ενέπνεαν φόβο και όχι θαυμασμό. Επομένως όφειλαν να καθαγιασθούν, για να απαλλαγούν από τα κακά πνεύματα, χαράσσοντας σταυρούς πάνω τους ή συνδυάζοντάς τα με άλλα χριστιανικά θέματα.
Βιογραφικό της Νόρας Όκκα
Η Νόρα Όκκα είναι αρχιτέκτονας και εικαστικός, ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Προέρχεται από μια μακρά γενιά αρχιτεκτόνων. Αυτή η κληρονομιά λειτουργεί ως δημιουργικό υπόβαθρο και διαρκής πηγή διαλόγου και διαμορφώνει μια αρχιτεκτονική πρακτική όπου ο σχεδιασμός, η έρευνα και η επιμέλεια συνυπάρχουν. Το έργο της συνδυάζει την ιδέα της αναγεννητικής αρχιτεκτονικής και τη υλικής επανάχρησης.
Από το 2012 ερευνά συστηματικά τα σπόλια (αρχιτεκτονικά μέλη παλαιότερων κτιρίων που έχουν ενσωματωθεί σε νεότερα) και αναπτύσσει μια διαδικτυακή πλατφόρμα χαρτογράφησης αφιερωμένη σε αυτά, με στόχο να αναδείξει τα αόρατα δίκτυα που συνδέουν τα υλικά ίχνη του παρελθόντος με το παρόν και να δημιουργήσει ένα ανοιχτό σημείο αναφοράς για την τοπική επαναχρησιμοποίηση δομικών υλικών.
Στο πλαίσιο του ερευνητικού και εικαστικού της έργου για την Μικρή Μητρόπολη Αθηνών από το 2014, διαφορετικές σειρές του έργου έχουν παρουσιαστεί σε ατομικές εκθέσεις στην Ακαδημία Επιστημών του Βερολίνου-Βρανδεμβούργου το 2026, στο Μουσείο Αργυροτεχνίας του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς στα Ιωάννινα το 2025-2026, στην Εταιρεία Πατμιακού Πολιτισμού το 2024, στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα το 2019, στο Ινστιτούτο Προηγμένων Σπουδών στο Πρίνστον των Ηνωμένων Πολιτειών το 2018-2019, στα Γενικά Αρχεία του Κράτους στο Ιστορικό Αρχείο – Μουσείο Ηπείρου στα Ιωάννινα, στην Εταιρεία Πατμιακού Πολιτισμού το 2017 και στο Ωδείο Αθηνών το 2015-2016.
Είναι διπλωματούχος Αρχιτέκτων Mηχανικός από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (2006) και κάτοχος μεταπτυχιακών τίτλων στις Ψηφιακές Τέχνες και τον Κινηματογράφο από την Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών Αθηνών (2009) και στη Σκηνογραφία από το Ινστιτούτο Σχεδιασμού και Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου Τεχνών της Ζυρίχης (2012). Το διδακτορικό της από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης (2017) εστιάζει στην επιμέλεια εκθέσεων αρχιτεκτονικής, ενώ η μεταδιδακτορική της έρευνα στο Ινστιτούτο Προηγμένων Σπουδών στο Πρίνστον των Ηνωμένων Πολιτειών ερευνά στο διάσπαρτο δίκτυο των σπολίων της Βενετίας.
Η έρευνά της έχει τιμηθεί με υποτροφίες και διακρίσεις από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ), την Ελβετική Συνομοσπονδία, το Ίδρυμα Α. Γ. Λεβέντη, το Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, το Ίδρυμα Ωνάση, το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το Ίδρυμα Αθανάσιος και Μαρίνα Μαρτίνου και το Ίδρυμα Schwarz.
Πληροφορίες για την έκθεση
NORA OKKA SPOLIA 22 ΜΕΤΑΓΡΑΦΕΣ ΤΩΝ ΛΙΘΩΝ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΘΗΝΩΝ / 22.07.2026 – 31.08.2026 / Η ΕΚΘΕΣΗ ΤΕΛΕΙ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ
της ΙΕΡΑΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΑΘΗΝΩΝ
Επιμέλεια έκθεσης: Δρ Παναγιώτης Καμπάνης, Αρχαιολόγος – Ιστορικός, Προϊστάμενος της Διεύθυνσης Ψηφιακών Εφαρμογών και Εκδόσεων,
Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού / Μουσειογραφική εφαρμογή: Αναστασία Καραδημητρίου, Αρχιτέκτων Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού / Πληροφορίες: Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης / www.mbp.gr | Τ 2310 306400 / Email: mbp@culture.gr.
