Η πρόσφατη διπλή καταστροφική πυρκαγιά στην περιαστική ζώνη της Θεσσαλονίκης (Δερβένι, Λητή, Ανθούπολη, Φιλοθέη και Ωραιόκαστρο) αποτελεί ένα ακόμη βαρύ, προδιαγεγραμμένο έγκλημα της ανεξέλεγκτης αστικής και βιομηχανικής διάχυσης, της εκτός σχεδίου δόμησης και της συστηματικής άρνησης της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης να εφαρμόσει ορθολογικό χωρικό σχεδιασμό.
Η τραγική απώλεια δύο συνανθρώπων μας σε πρόχειρο παράπηγμα μέσα στο πευκοδάσος και το τοξικό νέφος διοξινών, φουρανίων και βαρέων μετάλλων που έπνιξε το πολεοδομικό συγκρότημα από την ανάφλεξη του Κέντρου Διαχείρισης Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ), του εργοστασίου λιπαντικών αυτοκινήτων κ.α. αναδεικνύουν με τον πιο δραματικό τρόπο μια θεσμική κατάρρευση. Για δεκαετίες, η Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας και ο Δήμος Ωραιοκάστρου ανέχθηκαν και συντήρησαν μια εκρηκτική «γκρίζα ζώνη» μικτών χρήσεων γης, μετατρέποντας τις παρυφές της πόλης σε μια διαρκή ωρολογιακή βόμβα.
Η εικόνα από τον Ενιαίο Ψηφιακό Χάρτη του ΤΕΕ και τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) για το υπό εκπόνηση Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΤΠΣ) του Δήμου Ωραιοκάστρου επιβεβαιώνουν το μέγεθος της διαχρονικής ολιγωρίας. Η περιοχή χαρακτηρίζεται από έντονη Άτυπη Βιομηχανική Συγκέντρωση (ΑΒΣ), όπως αυτές που αναλύονται διεξοδικά στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης. Πρόκειται για το φαινόμενο όπου μεταποιητικές μονάδες υψηλού ρίσκου, αποθήκες εύφλεκτων υλικών και ΚΔΑΥ χωροθετούνται άτακτα, μέσω του καθεστώτος της εκτός σχεδίου δόμησης, σε άμεση επαφή με δασικές εκτάσεις, ρέματα και οικιστικούς ιστούς, χωρίς καμία πρόβλεψη για ζώνες ασφαλείας, επαρκείς οδούς διαφυγής ή κεντρικές υποδομές πυρόσβεσης.
Επιπλέον, η Ανθούπολη και η Φιλοθέη αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα περιοχών που έχουν απασχολήσει έντονα τις αρχές και την επικαιρότητα ως «οικιστικές πυκνώσεις αυθαιρέτων». Οι οικισμοί αυτοί δημιουργήθηκαν σταδιακά εκτός σχεδίου, συχνά μέσα σε αναδασωτέες ή δασικές ζώνες, με αποτέλεσμα να μην διαθέτουν εγκεκριμένα ρυμοτομικά σχέδια και να αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα ασφάλειας, καθώς η εγγύτητά τους με τον δασικό ιστό και η έλλειψη υποδομών (όπως σωστά σχεδιασμένες αντιπυρικές ζώνες ή οδικές προσβάσεις διαφυγής) τους καθιστούν εξαιρετικά ευάλωτους σε περιπτώσεις πυρκαγιών.
Οι ευθύνες Δήμου και Περιφέρειας
Η «Οικολογία – Αλληλεγγύη» καταγγέλλει τη διαχρονική στάση των αρμόδιων αρχών, οι οποίες προτίμησαν να αποφύγουν το λεγόμενο «πολιτικό κόστος» αντί να επιβάλουν τη νομιμότητα:
· Καθυστέρηση του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ): Ο Δήμος Ωραιοκάστρου στερείται εδώ και δεκαετίες σύγχρονων, θεσμοθετημένων χρήσεων γης. Η διαδικασία του νέου ΤΠΣ (κωδικός Γ1_169 στο ΥΠΕΝ) βρίσκεται ακόμη σε στάδιο εκπόνησης, αφήνοντας την περιοχή σε καθεστώς πολεοδομικού κενού, το οποίο εκμεταλλεύονται ιδιωτικά συμφέροντα για την ανέγερση ασύμβατων δραστηριοτήτων δίπλα στο δάσος.
· Ανοχή στην εκτός σχεδίου δόμηση και τις «Οικιστικές Πυκνώσεις»: Η Περιφέρεια και ο Δήμος επέτρεψαν τη γιγάντωση της ανεξέλεγκτης περιαστικής διάχυσης (urban sprawling), κλείνοντας τα μάτια σε αυθαίρετα κτίσματα, πρόχειρα παραπήγματα και βιοτεχνίες που ξεφύτρωναν μέσα στο πευκοδάσος, δημιουργώντας μόνιμες παγίδες θανάτου.
· Πλημμελείς έλεγχοι και πυρασφάλεια: Η Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας φέρει ακέραια την ευθύνη για την αδειοδότηση και την περιβαλλοντική επιθεώρηση των ΚΔΑΥ και των λοιπών βιομηχανικών μονάδων. Οι έλεγχοι για την ύπαρξη ενεργητικών συστημάτων πυρόσβεσης, αντιπυρικών ζωνών και δεξαμενών νερού αποδείχθηκαν διαχρονικά ελλιπείς έως ανύπαρκτοι.
· Επικοινωνιακή διαχείριση αντί για πρόληψη: Οι πρόσφατες συσκέψεις Πολιτικής Προστασίας, με την παρουσία κυβερνητικών στελεχών, περιορίστηκαν στην εκ των υστέρων καταγραφή ζημιών και την αποποίηση των πολιτικών ευθυνών, μετατοπίζοντας τη συζήτηση αποκλειστικά στην «ατομική ευθύνη» ή σε τυχαία συμβάντα, παραγνωρίζοντας την κρατική ολιγωρία.
Τα κρίσιμα ερωτήματα που απαιτούν απαντήσεις
Η Εισαγγελία και οι αρμόδιες ελεγκτικές αρχές οφείλουν να διερευνήσουν σε βάθος:
· Πότε πραγματοποιήθηκε ο τελευταίος ουσιαστικός έλεγχος πυρασφάλειας και τήρησης των περιβαλλοντικών όρων στο συγκεκριμένο ΚΔΑΥ που τυλίχθηκε στις φλόγες και ποιος υπέγραψε για τη νομιμότητα της λειτουργίας του σε επαφή με τον δασικό ιστό;
· Γιατί το Δασαρχείο, η Πολεοδομία και ο Δήμος Ωραιοκάστρου επέδειξαν ανοχή στην ύπαρξη αυθαίρετων παραπηγμάτων εντός της δασικής έκτασης; Υπήρχαν εκκρεμή πρωτόκολλα κατεδάφισης που παρέμεναν στα συρτάρια;
· Γιατί δεν έχουν ξεκινήσει ακόμα εκτεταμένες, εξειδικευμένες μετρήσεις από την Περιφέρεια για την επιβάρυνση της ατμόσφαιρας, του εδάφους και του υδροφόρου ορίζοντα από άκρως τοξικούς ρύπους (διοξίνες, φουράνια, PCBs, βαρέα μέταλλα, PM2.5), προκειμένου να προστατευθεί η δημόσια υγεία;
Τι πρέπει να γίνει άμεσα:
· Ταχεία ολοκλήρωση του ΤΠΣ Ωραιοκάστρου: Να θεσμοθετηθούν άμεσα αυστηρές χρήσεις γης με πλήρη διαχωρισμό των βιομηχανικών/βιοτεχνικών δραστηριοτήτων από τον δασικό και οικιστικό ιστό, βάζοντας οριστικό τέλος στην εκτός σχεδίου δόμηση.
· Εξυγίανση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων: Άμεση εφαρμογή της μελέτης του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη θεσμική και περιβαλλοντική εξυγίανση των ΑΒΣ της Θεσσαλονίκης, με υποχρεωτική δημιουργία ζωνών ασφαλείας γύρω από μονάδες υψηλού ρίσκου.
· Αναδάσωση χωρίς παραθυράκια: Άμεση κήρυξη του συνόλου των καμένων δασικών εκτάσεων ως αναδασωτέων, χωρίς καμία εξαίρεση για τις λεγόμενες «οικιστικές πυκνώσεις» ή άλλες φωτογραφικές ρυθμίσεις.
· Κατεδάφιση επικίνδυνων αυθαιρέτων: Άμεση απομάκρυνση όλων των παράνομων και επικίνδυνων κτισμάτων από τις δασικές και αναδασωτέες ζώνες.
Η «Οικολογία – Αλληλεγγύη» δηλώνει κατηγορηματικά ότι δεν θα επιτρέψει να κρυφτούν οι εγκληματικές ευθύνες της διοίκησης πίσω από τις καιρικές συνθήκες. Η υγεία των πολιτών και η προστασία του περιαστικού περιβάλλοντος δεν θυσιάζονται στον βωμό των κερδών και του πολιτικού κόστος.
