Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ναυτικά περιστατικά των τελευταίων ετών εκτυλίχθηκε στα νερά της Μεσογείου, όταν ρωσικό φορτηγό πλοίο βυθίστηκε υπό μυστηριώδεις συνθήκες ανοιχτά της Ισπανίας.
Σύμφωνα με πληροφορίες που αποκάλυψε το CNN και στοιχεία από την ισπανική έρευνα, το πλοίο «Ursa Major», που βυθίστηκε το 2024, πιθανότατα μετέφερε εξαρτήματα δύο πυρηνικών αντιδραστήρων υποβρυχίων, με τελικό προορισμό τη Βόρεια Κορέα, ενώ βρίσκεται ακόμα στον βυθό της Μεσογείου.
Η υπόθεση προκαλεί έντονη ανησυχία στη Δύση, καθώς εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη στρατιωτική συνεργασία μεταξύ Μόσχας και Πιονγκγιάνγκ, αλλά και για το ενδεχόμενο μυστικής επιχείρησης μεταφοράς πυρηνικής τεχνολογίας.
To θρίλερ με το «Ursa Major»
Το «Ursa Major», γνωστό και ως «Sparta 3», είχε συνδεθεί στο παρελθόν με ρωσικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Συρία, όπου χρησιμοποιήθηκε για τη μεταφορά στρατιωτικού εξοπλισμού.
Στις 11 Δεκεμβρίου 2024 απέπλευσε από την Αγία Πετρούπολη με δηλωμένο προορισμό το Βλαδιβοστόκ. Στο φορτωτικό έγγραφο αναφέρονταν δύο μεγάλα «καλύμματα φρεατίων», άδεια κοντέινερ και δύο γερανοί Liebherr.
Ωστόσο, η ισπανική κυβέρνηση αποκάλυψε αργότερα ότι ο Ρώσος καπετάνιος παραδέχθηκε στους ερευνητές πως το φορτίο περιλάμβανε «εξαρτήματα δύο πυρηνικών αντιδραστήρων, παρόμοιων με αυτούς που χρησιμοποιούνται σε υποβρύχια».
Παρότι ο ίδιος δήλωσε ότι δεν γνώριζε αν οι αντιδραστήρες περιείχαν πυρηνικό καύσιμο, η αποκάλυψη ήταν αρκετή για να πυροδοτήσει σενάρια περί μυστικής αποστολής προς τη Βόρεια Κορέα. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το CNN, ο καπετάνιος, Igor Anisimov, φέρεται να πίστευε ότι το πλοίο θα κατευθυνόταν τελικά στο βορειοκορεατικό λιμάνι Rason.
Η χρονική συγκυρία ενισχύει τις υποψίες. Μόλις δύο μήνες πριν από τον απόπλου του πλοίου, η Βόρεια Κορέα είχε στείλει στρατεύματα για να στηρίξουν τη ρωσική πολεμική προσπάθεια στην Ουκρανία. Παράλληλα, τον Δεκέμβριο του 2025, η Πιονγκγιάνγκ παρουσίασε εικόνες από το πρώτο της πυρηνικό υποβρύχιο, γεγονός που οδήγησε πολλούς αναλυτές να εκτιμήσουν ότι η Ρωσία ίσως παρέχει κρίσιμη τεχνολογική υποστήριξη στο καθεστώς του Κιμ Γιονγκ Ουν.
Το ταξίδι του «Ursa Major» εξελίχθηκε αρχικά χωρίς προβλήματα. Το πλοίο κινήθηκε κατά μήκος των γαλλικών ακτών, ενώ παρακολουθήθηκε από το πορτογαλικό ναυτικό.
Σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση της Πορτογαλίας, το φορτηγό συνοδευόταν από δύο ρωσικά στρατιωτικά πλοία, το «Ivan Gren» και το «Aleksandr Otrakovsky». Η παρουσία στρατιωτικής συνοδείας σε εμπορικό πλοίο θεωρήθηκε ενδεικτική της σημασίας του φορτίου.
Το πρωί της 22ας Δεκεμβρίου 2024, λίγο αφότου τα πορτογαλικά μέσα σταμάτησαν την παρακολούθηση, το «Ursa Major» επιβράδυνε ξαφνικά στα ισπανικά ύδατα. Οι ισπανικές αρχές επικοινώνησαν με το πλήρωμα για να διαπιστώσουν αν υπήρχε πρόβλημα, όμως η απάντηση ήταν καθησυχαστική.
Λίγες ώρες αργότερα, όμως, η κατάσταση άλλαξε δραματικά.
Το σήμα κινδύνου και το μυστήριο χτύπημα
Στις 23 Δεκεμβρίου το πλοίο εξέπεμψε επείγον σήμα κινδύνου. Σύμφωνα με την ισπανική έρευνα, είχαν προηγηθεί τρεις εκρήξεις στη δεξιά πλευρά του σκάφους, πιθανότατα κοντά στο μηχανοστάσιο. Οι εκρήξεις προκάλεσαν τον θάνατο δύο μηχανικών και άφησαν το πλοίο ακυβέρνητο με έντονη κλίση.
Τα υπόλοιπα 14 μέλη του πληρώματος εγκατέλειψαν το πλοίο με σωσίβια λέμβο και διασώθηκαν από ισπανικό σωστικό σκάφος. Όταν ισπανικό στρατιωτικό πλοίο έφτασε στην περιοχή για να βοηθήσει, το ρωσικό αποβατικό «Ivan Gren» απαίτησε από όλα τα κοντινά σκάφη να απομακρυνθούν σε απόσταση δύο ναυτικών μιλίων και ζήτησε την άμεση επιστροφή των Ρώσων ναυτικών.
Οι ισπανικές αρχές επέμειναν να συνεχίσουν την επιχείρηση έρευνας και διάσωσης. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το CNN, λίγο αργότερα το «Ivan Gren» εκτόξευσε κόκκινες φωτοβολίδες πάνω από το σημείο όπου βρισκόταν το «Ursa Major». Σχεδόν αμέσως καταγράφηκαν τέσσερις ισχυρές υποθαλάσσιες εκρήξεις από το Εθνικό Σεισμολογικό Δίκτυο της Ισπανίας.
Μέσα σε λιγότερο από δύο ώρες, το ρωσικό φορτηγό είχε βυθιστεί σε βάθος περίπου 2.500 μέτρων.
Το πλέον αμφιλεγόμενο σημείο της έρευνας αφορά την αιτία της αρχικής ζημιάς στο κύτος. Σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει το περιεχόμενο της ισπανικής έρευνας, εξετάζεται το ενδεχόμενο το πλοίο να χτυπήθηκε από τορπίλη τύπου Barracuda. Πρόκειται για όπλο εξαιρετικά υψηλής ταχύτητας, το οποίο δημιουργεί φυσαλίδα αέρα γύρω του ώστε να μειώνει την αντίσταση του νερού. Ορισμένα μοντέλα μπορούν να διαπεράσουν το κύτος στόχου χωρίς μεγάλη εκρηκτική γόμωση.
Η θεωρία αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι εντοπίστηκε τρύπα περίπου 50 επί 50 εκατοστών στο κύτος του πλοίου, μέγεθος που θεωρήθηκε συμβατό με τέτοιου τύπου όπλο.
Ωστόσο, άλλοι ειδικοί εμφανίζονται επιφυλακτικοί. Αναλυτές ασφαλείας υποστήριξαν ότι πιθανότερο σενάριο είναι η χρήση εκρηκτικού μηχανισμού ή μαγνητικής νάρκης τοποθετημένης στο πλοίο.
Καμία δυτική κυβέρνηση δεν έχει σχολιάσει επίσημα τις θεωρίες περί σαμποτάζ ή μυστικής επιχείρησης, αλλά αρκετοί αξιωματούχοι ασφαλείας χαρακτήρισαν το περιστατικό «ασυνήθιστο» και απέφυγαν να αποκλείσουν οποιοδήποτε ενδεχόμενο.
H παρουσία των ΗΠΑ στο σημείο
Το μυστήριο εντείνεται και από τις μεταγενέστερες κινήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών. Σύμφωνα με δημόσια δεδομένα πτήσεων, αμερικανικά αεροσκάφη WC-135R -γνωστά ως «ανιχνευτές πυρηνικών»- πέταξαν δύο φορές πάνω από το σημείο του ναυαγίου μετά τη βύθιση. Τα συγκεκριμένα αεροσκάφη χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό ραδιενεργών υλικών στην ατμόσφαιρα και συνήθως επιχειρούν σε περιπτώσεις πυρηνικών δοκιμών ή ατυχημάτων.
Παράλληλα, η ισπανική κυβέρνηση υποστήριξε ότι η ανάσυρση του μαύρου κουτιού από τέτοιο βάθος θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη και επικίνδυνη. Η εξήγηση αυτή αντιμετωπίστηκε με σκεπτικισμό από ειδικούς ναυτικών ατυχημάτων, οι οποίοι σημείωσαν ότι σύγχρονοι καταγραφείς δεδομένων διαθέτουν συστήματα εντοπισμού και μπορούν να ανακτηθούν ακόμη και από μεγαλύτερα βάθη.
Σήμερα, μήνες μετά το περιστατικό, τα κεντρικά ερωτήματα, αν μετέφερε πράγματι το «Ursa Major» πυρηνική τεχνολογία στη Βόρεια Κορέα και ποιος έπληξε το πλοίο, παραμένουν.
