Όταν η γη άρχισε να τρέμει το πρωί της Δευτέρας, οι κάτοικοι της Αρμενίας, στη δυτική Κολομβία, γνώριζαν πολύ καλά τι μπορούσε να ακολουθήσει.
Οι μνήμες από τον καταστροφικό σεισμό του 1999 παραμένουν ζωντανές. Τότε, μια δόνηση 6,2 βαθμών είχε προκαλέσει τεράστιες καταστροφές στην πόλη, με περίπου το 60% των κτιρίων να υφίσταται ζημιές και σχεδόν 1.000 ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους.
Αυτή τη φορά, όμως, οι κάτοικοι ήταν προετοιμασμένοι.
Όταν σημειώθηκε ο νέος σεισμός των 7,4 βαθμών, πολλοί ακολούθησαν τις οδηγίες που είχαν διδαχθεί στις ασκήσεις ετοιμότητας, οι οποίες πραγματοποιούνται τουλάχιστον δύο φορές τον χρόνο. Κάποιοι έπεσαν δίπλα στα κρεβάτια τους, ενώ άλλοι προστατεύτηκαν δίπλα σε βαριά έπιπλα.
Όταν η δόνηση σταμάτησε, περίμεναν να ακούσουν τις σειρήνες των ασθενοφόρων. Αυτή τη φορά, όμως, ήταν ελάχιστες.
Η διαφορά ήταν εντυπωσιακή. Η Αρμενία, μια πόλη περίπου 300.000 κατοίκων, βρισκόταν μόλις 69 χιλιόμετρα από το επίκεντρο του σεισμού. Παρ’ όλα αυτά, κανένα κτίριο δεν κατέρρευσε, δεν χρειάστηκαν μεγάλες επιχειρήσεις διάσωσης και δεν αναφέρθηκαν νεκροί στην πόλη.
Την ίδια ώρα, στις γειτονικές Περέιρα και Μανισάλες καταγράφηκαν δεκάδες θάνατοι, ενώ στο Κάλι, που βρίσκεται πολύ μακρύτερα από το επίκεντρο, οι νεκροί ανήλθαν τουλάχιστον σε 95.
Δεν ήταν θαύμα
Οι Κολομβιανοί αποκαλούν εδώ και χρόνια την Αρμενία «La Ciudad Milagro», δηλαδή «Πόλη του Θαύματος». Η αντοχή της στον νέο σεισμό, ωστόσο, δεν ήταν αποτέλεσμα τύχης.
Για τους μηχανικούς και τους αξιωματούχους που συμμετείχαν στην ανοικοδόμηση της πόλης μετά την καταστροφή του 1999, η εξήγηση βρίσκεται σε 27 χρόνια σχεδιασμού, αυστηρότερους οικοδομικούς κανόνες και συστηματική προετοιμασία.
«Προετοιμαζόμαστε. Έχουμε ενισχύσει τα συστήματα ανακούφισης και διάσωσης», δήλωσε ο δήμαρχος Τζέιμς Παντίγια, επισημαίνοντας τον καθοριστικό ρόλο των ασκήσεων ετοιμότητας.
Οι ασκήσεις, όμως, ήταν μόνο ένα κομμάτι της προσπάθειας. Το σημαντικότερο ήταν ότι η πόλη απέκτησε την ευκαιρία να ξαναχτιστεί με πολύ αυστηρότερες προδιαγραφές.
Η ανοικοδόμηση από την αρχή
Μετά τον σεισμό του 1999, η Κολομβία δημιούργησε ένα ειδικό ταμείο περίπου 1 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση της περιοχής του καφέ.
Το FOREC, το Ταμείο Ανασυγκρότησης του Άξονα του Καφέ, χώρισε την Αρμενία σε 15 ζώνες και ανέθεσε κάθε περιοχή σε διαφορετική μη κυβερνητική οργάνωση. Πολεοδόμοι, κοινωνικοί λειτουργοί, μηχανικοί και σεισμολόγοι συνεργάστηκαν για την καταγραφή των καταστροφών, τον σχεδιασμό των έργων και τη διαχείριση των κονδυλίων.
Η φιλοσοφία του προγράμματος συνοψίστηκε σε τέσσερις λέξεις: «αργός σχεδιασμός, γρήγορη εκτέλεση».
Το αποτέλεσμα ήταν μια πόλη διαφορετική από εκείνη που είχε χτυπηθεί το 1999.
Οι τρεις αλλαγές που έκαναν τη διαφορά
Τρεις αποφάσεις αποδείχθηκαν ιδιαίτερα σημαντικές.
Πρώτον, η Αρμενία έγινε μία από τις πρώτες πόλεις της Κολομβίας που προχώρησαν σε λεπτομερή μικροζωνική μελέτη. Οι επιστήμονες χαρτογράφησαν τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά το έδαφος σε έναν σεισμό, ακόμη και σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου.
Δεύτερον, απαγορεύτηκαν νέες κατασκευές σε περιοχές με χαλαρά εδάφη, τα οποία μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά τη σεισμική κίνηση.
Τρίτον, εφαρμόστηκαν αυστηρότεροι και επικαιροποιημένοι αντισεισμικοί κανονισμοί.
Η φιλοσοφία των κανονισμών είναι σαφής: ένας σεισμός μικρότερης έντασης δεν πρέπει να προκαλεί σημαντικές ζημιές, ενώ ακόμη και ένας πολύ ισχυρός σεισμός μπορεί να προκαλέσει βλάβες χωρίς όμως να οδηγεί σε κατάρρευση κτιρίων και απώλεια ανθρώπινων ζωών.
Το μεγάλο πρόβλημα είναι η εφαρμογή
Η εμπειρία της Κολομβίας δείχνει, ωστόσο, ότι ακόμη και οι αυστηροί νόμοι δεν αρκούν.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η εφαρμογή τους, ιδιαίτερα στην άτυπη και αυθαίρετη δόμηση. Μηχανικοί και κατασκευαστές παρακάμπτουν σε ορισμένες περιπτώσεις τις προδιαγραφές, ενώ ειδικοί καταγγέλλουν ακόμη και περιπτώσεις ανοχής από τις δημόσιες υπηρεσίες.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα κτιρίου στην Περέιρα, ηλικίας μόλις ενός έτους, το οποίο κατέρρευσε. Οι κατασκευαστές υποστήριζαν ότι ήταν χτισμένο από τούβλα, όμως μετά την κατάρρευση διαπιστώθηκε ότι μεγάλο μέρος του ήταν κατασκευασμένο από γύψο.
Στην Κολομβία μεγάλο μέρος της οικοδομικής δραστηριότητας παραμένει άτυπο. Γι’ αυτό και ειδικοί έχουν δημιουργήσει ακόμη και εικονογραφημένα εγχειρίδια, ώστε οι τεχνίτες να μπορούν να κατασκευάζουν ασφαλέστερα σπίτια, ακόμη και χωρίς εξειδικευμένες σπουδές.
Το μάθημα της Αρμενίας
Η ιστορία της Αρμενίας αποτελεί ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι μπορεί να πετύχει η σωστή αντισεισμική πολιτική.
Η πόλη δεν «σώθηκε από θαύμα». Η καταστροφή του 1999 οδήγησε σε μια μακρά διαδικασία αλλαγών: καλύτερος πολεοδομικός σχεδιασμός, γνώση της συμπεριφοράς του εδάφους, αυστηρότεροι κανονισμοί, ασφαλέστερες κατασκευές και συνεχής εκπαίδευση του πληθυσμού.
Το αποτέλεσμα φάνηκε 27 χρόνια αργότερα.
Και το συμπέρασμα των ειδικών είναι ίσως το σημαντικότερο: η προστασία από έναν σεισμό δεν είναι ζήτημα τύχης. Είναι ζήτημα επιστήμης, μηχανικής και σωστής εφαρμογής των κανόνων.
Η Αρμενία της Κολομβίας το απέδειξε με τον πιο δύσκολο τρόπο: πρώτα καταστράφηκε από έναν σεισμό και στη συνέχεια έμαθε πώς να αντέχει τον επόμενο.
