Τους κινδύνους που εγκυμονεί για τους πολίτες η παρουσία λαγοκέφαλων στις ελληνικές θάλασσες επισημαίνει ο ΕΟΔΥ ενώ δίνει οδηγίες για το ποιοι πρέπει να είναι οι τρόποι αντίδρασης σε περίπτωση που κάποιος δεχθεί δάγκωμα από το επικίνδυνο ψάρι.
Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus), ένα ξενικό και ιδιαίτερα επιθετικό είδος που εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, έχει πλέον εγκαταστήσει πληθυσμούς σε πολλές περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου, μεταξύ των οποίων και τα ελληνικά θαλάσσια ύδατα.
Έχει πολύ κοφτερά συγχωνευμένα δόντια/σιαγόνες, ασημόγκριζη ράχη με μαύρες κηλίδες και χαρακτηριστική ασημένια πλευρική ζώνη.
Η παρουσία του, που καταγράφηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2005, προκαλεί σημαντικές οικολογικές επιπτώσεις, καθώς αποτελεί αδηφάγο θηρευτή με προτίμηση στα κεφαλόποδα, επηρεάζοντας τους πληθυσμούς εμπορικών ειδών όπως τα καλαμάρια, οι σουπιές και τα χταπόδια. Η παρουσία του είδους έχει συνδεθεί τόσο με περιστατικά δηλητηρίασης μετά από κατανάλωση όσο και με δήγματα σε ανθρώπους.
Όπως αναφέρει στο ενημερωτικό δελτίο του ΕΟΔΥ ο Γεώργιος Δουγάς, κτηνίατρος PhD, μεταδιδακτορικός ερευνητής ΕΚΠΑ, προϊστάμενος Τμήματος Ζωοανθρωπονόσων – ΕΟΔΥ, στη διεθνή βιβλιογραφία έχει δημοσιευθεί συγκεντρωτική καταγραφή περιστατικών υγείας από εισβολικά pufferfish στην Ανατολική Μεσόγειο για την περίοδο 2004-2023. Σύμφωνα με τη δημοσίευση, καταγράφηκαν 28 σωματικές επιθέσεις/δήγματα και τουλάχιστον 170 περιστατικά δηλητηρίασης, εκ των οποίων 143 μη θανατηφόρα και 27 θανατηφόρα.
Λαγοκέφαλος και δημόσια υγεία: τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα
Από πλευράς δημόσιας υγείας, πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ δύο διαφορετικών κινδύνων. Ο πρώτος αφορά τη δηλητηρίαση από τετροδοτοξίνη, η οποία σχετίζεται με την κατανάλωση του ψαριού και όχι με το δήγμα. Ο δεύτερος αφορά τον τραυματισμό που προκαλείται από δήγμα, ο οποίος πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δυνητικά σοβαρός τραυματισμός, λόγω της μηχανικής κάκωσης, της αιμορραγίας, της πιθανής απώλειας ιστού και της επιμόλυνσης του τραύματος από μικροοργανισμούς.
Δήγματα λαγοκέφαλου: κλινική διαχείριση και πρόληψη επιπλοκών
Σε περίπτωση δήγματος, η αρχική αντιμετώπιση περιλαμβάνει τοπική αντισηψία, αιμόσταση, αποστειρωμένη κάλυψη του τραύματος. Θα πρέπει να αναζητηθεί το συντομότερο ιατρική βοήθεια για να εκτιμηθεί κλινικά το τραύμα και να δοθούν συστάσεις όσον αφορά την προφύλαξη κατά του τετάνου. Ιδιαίτερη σημασία έχει η εκτίμηση της ανάγκης για αντιτετανική προφύλαξη, καθώς το δήγμα λαγοκέφαλου μπορεί πρακτικά να αντιμετωπίζεται ως ρυπαρό ή σοβαρό τραύμα, ιδίως όταν είναι βαθύ, διατιτραίνον ή συνοδεύεται από απώλεια ιστού.
Η χορήγηση αντιμικροβιακής αγωγής θα πρέπει να αξιολογείται από τον θεράποντα ιατρό, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση του τραύματος, τη θέση του δήγματος και τους ατομικούς παράγοντες κινδύνου του ασθενούς. Η εμπειρική κάλυψη, όταν κρίνεται απαραίτητη, πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τους συνήθεις μικροοργανισμούς του δέρματος, αλλά και θαλάσσιους Gram-αρνητικούς μικροοργανισμούς, όπως Vibrio spp., Aeromonas spp., Shewanella algae, Photobacterium damselae και Pseudomonas spp.
Δηλητηρίαση από τετροδοτοξίνη: αναγνώριση και αντιμετώπιση
Τα αλιευτικά προϊόντα που προέρχονται από δηλητηριώδη ψάρια της οικογένειας Tetraodontidae στην οποία περιλαμβάνεται ο λαγοκέφαλος, δεν επιτρέπεται να διατίθενται στην αγορά.
Η τετροδοτοξίνη που περιέχουν δεν καταστρέφεται επαρκώς με μαγείρεμα/ψήσιμο, ενώ δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο. Τα συμπτώματα της δηλητηρίασης από τετροδοτοξίνη μπορεί να εμφανιστούν ταχέως, συνήθως μέσα σε λίγα λεπτά έως λίγες ώρες μετά την κατανάλωση.
Τα πρώιμα συμπτώματα περιλαμβάνουν μούδιασμα ή αίσθημα μυρμηγκιάσματος γύρω από το στόμα, στα χείλη, στη γλώσσα ή στο πρόσωπο, καθώς και γαστρεντερικές εκδηλώσεις όπως ναυτία, έμετο, κοιλιακό άλγος και διάρροια. Μπορεί επίσης να παρουσιαστούν ζάλη, κεφαλαλγία, εφίδρωση, αδυναμία, κακουχία, παραισθησίες στα άκρα, αστάθεια ή αταξία, δυσκολία στη βάδιση, δυσαρθρία και δυσκολία στην κατάποση.
Η κατανάλωση λαγοκέφαλου, ακόμη και χωρίς συμπτώματα, αντιμετωπίζεται ως πιθανή σοβαρή δηλητηρίαση για αυτό σε περίπτωση κατανάλωσης λαγοκέφαλου δεν περιμένουμε να εμφανιστούν συμπτώματα. Θα πρέπει να γίνει άμεση επικοινωνία με το Κέντρο Δηλητηριάσεων/ΕΚΑΒ και γρήγορη διακομιδή του εκτεθειμένου ατόμου για νοσοκομειακή εκτίμηση/παρακολούθηση. Τα περιστατικά που επιβιώνουν από την οξεία φάση συχνά ανακάμπτουν με υποστηρικτική θεραπεία, επειδή η τοξίνη απομακρύνεται με τον χρόνο.
