Ποιός πέταξε τη θεά Τύχη στα σκουπίδια;! Έτσι τιτλοφορείται το αφιέρωμα του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης για το έκθεμα του μήνα (Ιούνιος 2026) που παρουσιάζει στην κεντρική σελίδα του.
Όπως διαβάζουμε, το ακέφαλο αγαλμάτιο της θεάς Τύχης (MΘ 9192) βρέθηκε το 1983 σε πεταμένα μπάζα δίπλα στο Στρατόπεδο του Χορτιάτη Θεσσαλονίκης και παραδόθηκε στην Αρχαιολογική Υπηρεσία από τον κ. Χριστόφορο Καραβάρη.
Το αγαλμάτιο είναι κατασκευασμένο από υπόλευκο μάρμαρο και διασώθηκε ελλιπές, καθώς απουσιάζουν τμήματα των χεριών, το κεφάλι και το άκρο του αριστερού ποδιού, ενώ αρκετές είναι οι φθορές και στην επιφάνειά του. Έχει ύψος μικρότερο από το φυσικό και στέκεται πάνω σε χαμηλή ελλειψοειδή βάση. Η θεά φοράει χιτώνα, που συγκρατείται με ζώνη κάτω από το στήθος, πάνω από τον οποίο τυλίγεται γύρω από τον κορμό της ένα ιμάτιο. Στο αριστερό της χέρι κρατάει το κέρας της Αμάλθειας, το οποίο ξεχειλίζει από φρούτα και δημητριακά, και συμβολίζει την αφθονία που η καλή τύχη χαρίζει στους ανθρώπους. Στο δεξί της χέρι πρέπει να κρατούσε ένα πηδάλιο πλοίου, αν κρίνουμε από καλύτερα σωζόμενα αντίγραφα του ίδιου αγαλματικού τύπου. Με το πηδάλιο αυτό, η θεά καθορίζει την πορεία του ανθρώπινου βίου, πότε προς την καλοτυχία και πότε προς το αντίθετό της.
Η έννοια της Τύχης απέκτησε θεϊκή υπόσταση αρκετά νωρίς στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, καθώς ως θεά αναφέρεται στον Ομηρικό ύμνο στη Δήμητρα, στην Θεογονία του Ησιόδου, σε ορφικούς ύμνους, στον Αλκμάνα, στον Πίνδαρο κ.ά. Σύμφωνα με τον Παυσανία ο Βούπαλος ήταν ο πρώτος που κατασκεύασε άγαλμα της Τύχης που κρατούσε στο ένα χέρι το κέρας της Αμάλθειας, κατά τον έκτο αιώνα π. Χ.
Το αγαλμάτιο του ΑΜΘ χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ. Χ., αλλά είναι ένα από τα πολλά αντίγραφα ενός αγάλματος Τύχης, το οποίο πρέπει να δημιουργήθηκε στην ελληνιστική εποχή. Η μεγάλη εξάπλωση της λατρείας της Τύχης μετά την εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου οφείλεται στις συχνές ανατροπές της ατομικής και συλλογικής τύχης, οι οποίες προκαλούνταν από τους συνεχείς πολέμους ανάμεσα στα βασίλεια των Διαδόχων. Αντίστοιχα γεγονότα κατέστησαν τη θεά ιδιαίτερα δημοφιλή και στους Ρωμαίους (που την αποκάλεσαν Fortuna) ώστε κάθε πόλη να έχει αγάλματα της θεάς τοποθετημένα στο κέντρο της πολιτικής κι εμπορικής ζωής της. Οι απεικονίσεις της λειτουργούσαν σαν υπενθύμιση (ή προειδοποίηση) προς τους πολίτες -αλλά και προς τους ηγέτες- για το φευγαλέο της ανθρώπινης καλοτυχίας και για την υπέρτερη σημασία της συλλογικής τύχης έναντι αυτής της ατομικής τύχης, στην απεραντοσύνης της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.
Στη σημερινή ταραγμένη παγκόσμια σκηνή, η αξία της Τύχης αναδύεται ξανά από τα βάθη της Ιστορίας, για να μας θυμίσει τους τραγικούς περιορισμούς της ανθρώπινης φύσης μας…
Μπορείτε να δείτε το αγαλμάτιο της Τύχης στη μόνιμη έκθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης “Στη Μακεδονία από τον 7ο αι. π.Χ. ως την ύστερη αρχαιότητα”.
Πηγή: Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης
