Την εμβληματική Αθωνιάδα Ακαδημία του Αγίου Όρους, αποκαθιστά η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, μετά την υπογραφή της σχετικής απόφασης χρηματοδότησης του έργου μέσω του ΕΣΠΑ από την περιφερειάρχη Αθηνά Αηδονά. Το έργο «Στερέωση, αποκατάσταση και επανάχρηση Αθωνιάδος Ακαδημίας της Ι.Μ. Βατοπαιδίου – Φάση 1» χρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας με 4,8 εκατ. ευρώ και αποτελεί ένα από τα πλέον σημαντικά έργα στην Αθωνική Πολιτεία.
Στο πλαίσιο της παρέμβασης προβλέπεται στερέωση, συντήρηση, αποκατάσταση και ενεργειακή διασύνδεση του λειτουργικά αυτόνομου τμήματος του οικοδομικού συγκροτήματος της Αθωνιάδος Ακαδημίας της Ιεράς Μονής Βατοπαιδίου Αγίου Όρους. Στην πρώτη φάση προβλέπεται αποκατάσταση των σημειακών καταρρεύσεων του κτιρίου και αποκάλυψη όλων των καλυμμένων αρχιτεκτονικών στοιχείων. Η διατήρηση, συντήρηση και στερέωση των σωζόμενων τμημάτων των τοίχων, όπως αυτά έφθασαν ως τις μέρες μας, καθώς και η συμπλήρωση των τμημάτων τους που έχουν καταπέσει είναι το επόμενο βήμα. Και ακολουθεί η πλήρης και ακριβής αποκατάσταση του τμήματος του μνημειακού συνόλου στην κατάσταση που σώζονταν ως την εγκατάλειψη και την οριστική παύση της λειτουργίας του περί τις αρχές του 19ου αιώνα, με την αναστήλωση των κατεστραμμένων τμημάτων του.
Για τη λειτουργική του αξιοποίηση, το αποκατεστημένο τμήμα του μνημειακού συνόλου που περιλαμβάνεται στην πρώτη φάση του έργου θα λειτουργήσει ως χώρος εργασίας και φιλοξενίας των επιστημόνων και ειδικών τεχνικών/συνεργατών της Ιεράς Μονής που δραστηριοποιούνται στη μελέτη της ιστορίας, της αρχιτεκτονικής και της τέχνης και στη μελέτη και τη συντήρηση του κειμηλιακού πλούτου του ιερού καθιδρύματος, καθώς και των διακονητών πατέρων.
Προκειμένου να καλυφθούν οι μεγάλες ανάγκες του συγκροτήματος σε ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις προωθείται η κατασκευή νέου υπόσκαφου κτιρίου, το οποίο θα στεγάσει τους λέβητες, τις δεξαμενές πετρελαίου, τις υδραυλικές διανομές, τους ηλεκτρικούς πίνακες και θα εξυπηρετεί το συγκρότημα σαν χώρος τροφοδοσίας. Τέλος, προβλέπεται η προμήθεια όλων των αναγκαίων υλικών και ενδελεχείς αρχαιολογικές έρευνες και εργασίες της Εφορείας Χαλκιδικής και Αγίου Όρους.
Σε δηλώσεις της, η κ. Αηδονά επισήμανε ότι «η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας στηρίζει αδιαλείπτως και με συνέπεια το Άγιον Όρος, που αποτελεί την Κιβωτό της Ορθοδοξίας κι έναν ανεκτίμητης αξίας θησαυρό για τον τόπο μας, με έργα και δράσεις μέσω των ευρωπαϊκών πόρων του ΕΣΠΑ». Παράλληλα, τόνισε: «Η Αθωνική Πολιτεία έχει αποκτήσει σημαντικές υποδομές προστασίας και ανάδειξης του μοναδικού πλούτου της όλα αυτά τα χρόνια, με δεκάδες αποκαταστάσεις ιστορικών κτιρίων σε όλες τις μονές, με υποδομές αντιπλημμυρικής θωράκισης, με υποδομές βελτίωσης της προσβασιμότητας και της καθημερινότητας των μοναχών και των εκατομμυρίων επισκεπτών στο Περιβόλι της Παναγίας. Η στερέωση, συντήρηση και αποκατάσταση της Αθωνιάδας Ακαδημίας ώστε να επανακτήσει την ιστορική αίγλη της, αποτελεί ένα έργο – παρακαταθήκη, ένα πραγματικά οικουμενικού χαρακτήρα έργο, για το οποίο εξασφαλίσαμε την αναγκαία χρηματοδότηση και τα επόμενα χρόνια θα γίνει πράξη, χάρις και στην πολύτιμη συμβολή του Υπουργείου Πολιτισμού, της Υπουργού, Λίνας Μενδώνη, και των υπηρεσιών του Υπουργείου στην περιοχή μας, με τις οποίες έχουμε εξαιρετική και κυρίως αποτελεσματική συνεργασία».
Σχετικά με τον ρόλο της Αθωνιάδας Ακαδημίας, σημείωσε ότι διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην πνευματική αφύπνιση του Γένους και στη διαμόρφωση της Παιδείας που συνέβαλε στη μελλοντική εθνική αναγέννηση και απελευθέρωση της Ελλάδας.
Σημειώνεται ότι η παλαιά Αθωνιάδα Ακαδημία είναι ανώτερη εκπαιδευτική σχολή στο Άγιο Όρος, η οποία ιδρύθηκε το 1749 – 1750 από την Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου, στον απέναντι λόφο, με την ευλογία του Οικουμενικού Πατριάρχη Κύριλλου Ε. Η Αθωνιάδα συνδύαζε θεολογική παιδεία, αρχαία ελληνική γραμματεία, φιλοσοφία, μαθηματικά και φυσικές επιστήμες, μεταφέροντας στο Άγιον Όρος το πνεύμα της ανώτερης ελληνικής εκπαίδευσης της εποχής. Υπήρξε σπουδαίο κέντρο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και συνέβαλε ουσιαστικά στη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας, της ορθόδοξης παράδοσης και της πνευματικής καλλιέργειας του Γένους.
Στην Αθωνιάδα δίδαξαν σημαντικές μορφές των Γραμμάτων και της Θεολογίας, όπως ο Ευγένιος Βούλγαρης, ο Νεόφυτος Καυσοκαλυβίτης και ο Άγιος Αθανάσιος Πάριος. Από τα θρανία της πέρασαν προσωπικότητες που επηρέασαν βαθιά την ιστορία και την πνευματική πορεία του Ελληνισμού, όπως ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ο Ρήγας Φεραίος, ο Ιώσηπος Μοισιόδακας, ο Χριστόδουλος Παμπλέκης, Χριστόφορος Περαιβός κ.ά.
